KONTROLE LEGALNOŚCI ZATRUDNIENIA I INNEJ PRACY ZAROBKOWEJ OBYWATELI POLSKICH

Zakres kontroli

W 2016 r. inspektorzy pracy przeprowadzili 26,7 tys. kontroli, podczas których badali legalność zatrudnienia i innej pracy zarobkowej obywateli polskich. W kontrolowanych podmiotach pracę wykonywało 683 tys. osób, w tym 221 tys. (32%) na podstawie umów cywilnoprawnych, a ponad 6 tys. prowadziło działalność gospodarczą na własny rachunek (samozatrudnienie).

Działania kontrolne inspektorów pracy ukierunkowane były na ujawnienie przypadków nielegalnego powierzania pracy przez podmioty działające w szczególności w tych sektorach, w których – na podstawie wyników kontroli z lat ubiegłych oraz monitoringu PIP, przewidywano wysokie ryzyko naruszeń prawa. W typowaniu podmiotów do kontroli kierowano się również skargami pracobiorców, wnioskami i powiadomieniami urzędów oraz organów administracji państwowej, zwłaszcza urzędów skarbowych, powiatowych urzędów pracy, policji oraz ZUS.

Najwięcej kontroli odbyło się w następujących sektorach gospodarki: handel i naprawy (34% ogółu kontroli), przetwórstwo przemysłowe (17%) oraz budownictwo (15%); dominowały zakłady o zatrudnieniu do 9 osób (73% kontroli) oraz od 10 do 49 (22%).

Diagnoza

Inspektorzy pracy skontrolowali legalność zatrudnienia 199,6 tys. osób. Nielegalne zatrudnienie, polegające na powierzeniu pracy bez potwierdzenia na piśmie umowy o pracę oraz niezgłoszeniu osoby zatrudnionej lub wykonującej inną pracę zarobkową do ubezpieczenia społecznego, stwierdzono w ponad 9,3 tys. kontroli – w co trzecim kontrolowanym podmiocie; nieprawidłowości dotyczyły 25,2 tys. osób.

Biorąc pod uwagę liczbę osób objętych kontrolą w danej branży, największą skalę nielegalnego zatrudnienia inspektorzy pracy odnotowali w usługach administrowania i działalności wspierającej, w szczególności w działach: działalność detektywistyczna i ochroniarska; działalność związana z zatrudnieniem (działalność agencji pracy tymczasowej, działalność związana z wyszukiwaniem miejsc pracy i pozyskiwaniem pracowników oraz udostępnianiem pracowników); działalność usługowa związana z utrzymaniem porządku w budynkach i zagospodarowaniem terenów zieleni.

Wykres. Nielegalne zatrudnienie lub nielegalna inna praca zarobkowa – wg wielkości zatrudnienia

Odsetek osób w danej branży, które z naruszeniem przepisów dopuszczono do pracy bez potwierdzenia umowy o pracę na piśmie lub bez zgłoszenia do ubezpieczenia społecznego – wg wybranych sekcji PKD

Niezgłoszenie do ZUS stwierdzono w odniesieniu do 3 tys. osób, tj. 1,7% sprawdzanych; nieterminowe zgłoszenie – w odniesieniu do 19,9 tys. osób, tj. 11,6% objętych kontrolą.

Wykres. Kontrole legalności zatrudnienia i innej pracy zarobkowej

Odnotowano spadek liczby przypadków podjęcia przez bezrobotnych zatrudnienia, innej pracy zarobkowej lub działalności bez powiadomienia o tym właściwego powiatowego urzędu pracy. Wykazano, że obowiązku powiadomienia nie dopełniło 816 osób – 4% osób, które sprawdzono w rejestrach powiatowych urzędów pracy (w 2015 r. – 1 361 osób, tj. 8% sprawdzanych). Przypadki takie, podobnie jak w latach ubiegłych, najczęściej ujawniano w budownictwie (25% wykazanych przypadków) oraz handlu i naprawach (23%).

Kontrolowano przestrzeganie obowiązku opłacania składek na Fundusz Pracy w odniesieniu do 381,5 tys. osób. Niedopełnienie tego obowiązku, tj. nieopłacenie składek, stwierdzono w stosunku do 24,6 tys. osób. Łączna kwota nieopłaconych składek wyniosła ponad 5,2 mln zł. Nieterminowe opłacanie składek na FP dotyczyło blisko 67 tys. osób. Ponadto w 2,2 tys. przypadków wykazano nieprawidłowości polegające na niezgłoszeniu do ZUS wymaganych danych lub zgłoszeniu nieprawdziwych danych, mających wpływ na wymiar składek na Fundusz Pracy.

Wykres. Opłacanie składek na Fundusz Pracy