LEGALNOŚĆ ZATRUDNIENIA, INNEJ PRACY ZAROBKOWEJ ORAZ WYKONYWANIA PRACY PRZEZ CUDZOZIEMCÓW

Współpraca ze Strażą Graniczną polega przede wszystkim na przekazywaniu informacji o naruszeniach przepisów stwierdzonych w toku wspólnych lub samodzielnych kontroli czy prowadzonych działań rozpoznawczych, organizowaniu wspólnych szkoleń, a także wymianie doświadczeń, dobrych praktyk oraz interpretacji przepisów. Duże znaczenie ma także współpraca z urzędami pracy. Informacje uzyskiwane z powiatowych urzędów pracy o podmiotach, które zarejestrowały w tych urzędach nieproporcjonalnie dużą liczbę oświadczeń o zamiarze powierzenia pracy cudzoziemcom, miały istotne znaczenie w ujawnianiu nieprawidłowości i nadużyć związanych z korzystaniem z uproszczonego systemu zatrudniania cudzoziemców.

Działania prewencyjne Państwowej Inspekcji Pracy ukierunkowane były na zapobieganie nielegalnemu zatrudnianiu cudzoziemców oraz naruszeniom ich praw pracowniczych. W czasie kontroli inspektorzy udzielali porad prawnych i informacji w zakresie prawa pracy i legalności zatrudnienia. Pracownicy PIP popularyzowali również zagadnienia legalnego zatrudnienia cudzoziemców, biorąc udział m.in. w targach pracy, konferencjach, seminariach oraz innych wydarzeniach. Wśród obcokrajowców, podmiotów ich zatrudniających, jak również organizacji pozarządowych kolportowane były bezpłatne broszury i ulotki PIP, zawierające kompleksową wiedzę o legalnym zatrudnieniu cudzoziemców i pracy podejmowanej legalnie.

Specyfiką polskiego rynku pracy jest duża liczba cudzoziemców podejmujących pracę na podstawie oświadczeń pracodawcy o zamiarze powierzenia pracy cudzoziemcowi. Obecność tej grupy skutkuje zwiększoną skalą ujawnionych naruszeń prawa z zakresu legalności zatrudnienia cudzoziemców. Najczęstszą nieprawidłowość stanowi powierzanie wykonywania pracy cudzoziemcowi na innych (gorszych) warunkach niż określone w oświadczeniu (2 057 cudzoziemców) oraz wykonywanie pracy na rzecz innego podmiotu niż ten, który wystawił i zarejestrował oświadczenie (599 cudzoziemców). W 159 przypadkach upłynął dopuszczalny
6-miesięczny okres wykonywania pracy na podstawie oświadczenia.

Nadal obserwowanym zjawiskiem był stosowany przez podmioty mechanizm rejestracji bardzo dużej liczby oświadczeń o zamiarze powierzenia pracy cudzoziemcom w sytuacji braku możliwości zagwarantowania im pracy w tych firmach. Następny problem związany jest z tym, że cudzoziemcy – jako pracownicy outsourcingowi – wykonują pracę na rzecz innych przedsiębiorstw. Wiele z tych podmiotów prowadzi nielegalne pośrednictwo pracy lub deleguje cudzoziemców do pracy w innych państwach UE/EOG. Inspektorzy pracy sygnalizują, że osoby, które reprezentują dane przedsiębiorstwo, to najczęściej cudzoziemcy z Ukrainy, nieprzebywający na terytorium RP; same firmy działają tylko jako tzw. biura wirtualne, nie prowadząc w Polsce żadnej działalności gospodarczej. W wielu przypadkach utrudnia to lub nawet udaremnia postępowanie kontrolne inspektorów pracy.

Przeszkodą w realizacji skutecznej kontroli z zakresu legalności zatrudnienia cudzoziemców jest brak dostępu do danych o obcokrajowcach przebywających na terytorium Polski. Organy inspekcji nie mają możliwości szybkiego uzyskania informacji o wydawanych decyzjach pobytowych, zezwoleniach na pracę oraz zarejestrowanych oświadczeniach o zamiarze powierzenia pracy. Ponadto w przepisach regulujących tzw. uproszczony system oświadczeniowy brak instrumentów pozwalających na weryfikację, przez kontrolujące organy lub służby, na rzecz jakiego podmiotu i przez jaki okres wykonywał pracę cudzoziemiec, dla którego kilku różnych przedsiębiorców zarejestrowało oświadczenia o zamiarze powierzenia mu pracy.